Dr. Melek Nur Osanmaz

Dr. Melek Nur Osanmaz

Plastik Para İllüzyonu Bitti: Taksit Çağının Kapanışı ve Finansal Gerçeklik

Türkiye’de modern tüketim kültürü çok uzun bir süre cüzdanlardaki plastik kartların sunduğu sonsuz vadelerle yaşadı. Yıllarca gelecekteki geliri bugünden harcamayı bir yaşam tarzına dönüştüren taksit mekanizması, hem hanelerin alım gücü erirken refah yanılsamasını sürdürdü hem de iç talebi sürekli sıcak tuttu. Ancak enflasyonla mücadele kapsamında devreye giren parasal sıkılaşma adımları, sadece kredi faizlerini yukarı çekmekle kalmadı, kredi kartlarını masum bir "ödeme aracı" olmaktan çıkarıp, döndürülmesi imkânsız pahalı bir "borçlanma enstrümanına" dönüştürdü. Bugün kısıtlanan taksit sayıları, tırmanan akdi faizler ve daralan nakit avans limitleri karşısında yaşanan derin bocalama, aslında bir alışkanlığın bitişi değil toplumun ve piyasanın çıplak nakit gerçekliğiyle yüzleşme anıdır.

Bu adımların arkasındaki iktisadi aklı doğru anlamak gerekir. Ekonomi yönetiminin ve para otoritesinin bireysel kredi büyümesini ve kart harcamalarını dizginleme çabası, doğrudan dezenflasyon sürecinin en kritik ayağı olan "iç talebi soğutma" zorunluluğuna dayanıyor. Hanehalkının geleceğe borçlanarak talebi erkenden piyasaya yığması engellenmeden fiyatlama davranışlarını terbiye etmek teknik olarak mümkün değildir. Fakat madalyonun sahaya bakan yüzünde çok daha kırılgan bir sosyoekonomik düğüm bulunuyor. Kredi kartı artık lüks tüketimden ziyade market pazarından okul taksitine, doğalgaz faturasından reçeteye kadar ertelenemez temel harcamaları ay sonuna taşıyan bir sosyal tampon vazifesi görüyordu. Bir kartın borcunu diğer kartın nakit avansıyla kapatma döngüsü bıçak gibi kesilince, milyonlarca hane için asgari ödeme tutarları bile ödenemez hale geldi. Çarşıda taksitsiz satışı duran beyaz eşyacıdan konfeksiyoncuya kadar esnafın cirosu dibe vurdu.

Gecikme faizlerinin bileşik etkiyle katlandığı bir ortamda, "kartla zaman kazanma" devri resmen kapanmıştır. Tam bu noktada, hem fiyat istikrarı kararlılığını zedelemeyecek hem de finansal sistemi büyük bir batık bireysel kredi dalgasına sürüklemeyecek yapıcı ve onarıcı politikaları hızla hayata geçirmek zorundayız.

İlk olarak, makro ihtiyati çerçevede sektörel ve gelir odaklı ayrıştırma çok daha net uygulanmalıdır. İthal tüketimi, lüks harcamaları ve spekülatif talebi hedef alan sıkı kurallar tavizsiz sürdürülmeli fakat temel gıda, eğitim, kırtasiye ve yerli dayanıklı tüketim mallarında makul taksit kanalları korunmalıdır. Aksi halde dar gelirli tüketiciyi finansal sistemin dışına, yani tefeci faizlerine ve denetimsiz senet uygulamalarına itme riski doğar. Başka bir kalıcı hamle ise tasarruf açığını kapatacak finansal okuryazarlık seferberliğidir. Kart limitini kendi parası sanan tüketim refleksinden, bütçe dengesini ve tasarrufu esas alan bir kültüre geçiş devlet politikası olarak tabana yayılmalıdır.

Taksit konforundan çıkış sancılı bir adaptasyon süreci getirecektir. Ancak bu geçiş akılcı ve adil mekanizmalarla yönetilirse, Türkiye ekonomisi sadece enflasyonu yenmekle kalmayacak, borçla şişen yapay büyüme yerine reel gelirle üreten ve ayağını yorganına göre uzatan çok daha dirençli bir mali yapıya kavuşacaktır.

Gelecek hafta görüşmek üzere…

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yorumlar (0)

+ Yorum Yaz