Türkiye’de yıllarca sokaktaki en basit ekonomik gösterge döviz tabelası oldu. Dolar kuru yerinde sayıyorsa işlerin yolunda gittiğine, fırladığında ise krizin kapıya dayandığına inanıldı. Oysa bugün ezber bozan çok tuhaf bir dönemeçten geçiyoruz. Döviz kurları aylardır sakin seyrederken, ihracatçısından turizmcisine kadar dövizle iş yapan herkes şikayet ediyor. Sokaktaki vatandaşın "Dolar artmıyor ki, siz neden şikâyet ediyorsunuz?" dediği noktada, fabrikalar ardı ardına vardiya azaltıyor, atölyeler kepenk kapatıyor. Çünkü Türkiye, döviz kurunun enflasyonun çok gerisinde kaldığı, maliyetlerin TL cinsinden uçtuğu ama gelirin dövizde çakılı kaldığı amansız bir "pahalı ülke" tuzağına yakalandı.
Meselenin özü aslında gizli bir matematik açmazında yatıyor. İçeride hammadde, lojistik, enerji ve işçilik maliyetleriniz yüzde ellilere varan enflasyonla katlanırken, sattığınız ürünün karşılığı olan dolar kuru sadece yüzde on beş, yirmi artıyorsa, her geçen gün cebinizden yiyorsunuz demektir. Eskiden yabancı alıcı için "kaliteli ve uygun fiyatlı üretim üssü" olan Türkiye, bugün dolar bazında neredeyse Doğu Avrupa’dan bile pahalı bir konuma geldi. Bir tişörtün, bir çift ayakkabının ya da bir makine parçasının Türkiye’deki üretim maliyeti, siparişleri göz göre göre Mısır’a, Fas’a, Bangladeş’e veya Vietnam’a kaptırmamıza yol açıyor. Yıllardır binbir emekle kurulan küresel müşteri ağları, birkaç dolarlık fiyat farkları yüzünden birer birer elimizden kayıp gidiyor.
Bu tablo karşısında ekonomi yönetimi ise son derece bıçak sırtı bir dengede duruyor. Kuru biraz serbest bıraksalar, içeriye ithal girdi üzerinden yeni bir enflasyon dalgası vuracak. Dezenflasyon hedefleri ise yerle bir olacak. Kuru bu seviyelerde tutmaya devam etseler, bu kez de sanayinin üretim kasları eriyecek, dış ticaret açığı büyüyecek ve istihdamda telafisi imkânsız yaralar açılacak. Yani bir yanda enflasyonu düşürme hedefi, diğer yanda reel sektörün rekabet gücü. Ancak unutulmaması gereken acı bir gerçek var. Müşteriyi kaybetmek bir günde olur ancak o müşteriyi geri kazanmak yıllar alır. Siparişi kaçan bir fabrikanın kapısına kilit vurulduğunda, yarın enflasyon düşse bile o tezgâhları yeniden çalıştırmak mümkün olmaz.
Artık kuru sadece enflasyonu bastıran bir çıpa gibi görme kolaycılığından çıkıp, sanayicinin üzerindeki enerji ve vergi yüklerini hafifletecek, yüksek katma değerli üretimi teşvik edecek gerçekçi çözümleri konuşmak zorundayız. Doların sakin durması kulağa hoş bir zafer gibi gelebilir fakat o sakinliğin faturası boşalan sanayi siteleri, azalan ihracat ve kaybedilen pazarlar oluyorsa, ortada kutlanacak bir başarıdan ziyade ertelenen büyük bir hesap var demektir. Kur baskısıyla gelen sahte bahar bittiğinde, elimizde sadece yüksek maliyetler ve kaybedilmiş küresel rekabet kalmasın.
Gelecek hafta görüşmek üzere…
Tüm Yorumlar